CZYM JEST EDUKACJA KLASYCZNA I CZYM RÓŻNI SIĘ OD EDUKACJI WSPÓŁCZESNEJ?

Czym jest edukacja klasyczna? To pytanie zadaje sobie coraz więcej rodziców, którzy szukają dla swoich dzieci nie tylko dobrej szkoły, lecz także spójnego sposobu wychowania. W świecie szybkiego przepływu informacji, zmieniających się trendów i wielu konkurujących ze sobą wizji człowieka coraz ważniejsze staje się pytanie o to, czego właściwie chcemy nauczyć dziecko.

Edukacja klasyczna nie jest powrotem do przeszłości ani rezygnacją ze współczesnej wiedzy. Jej istotą jest określony i nadal aktualny cel wychowania: wprowadzenie ładu we wszystkie sfery człowieka tj. kształtowanie całego człowieka — jego rozumu, sumienia i charakteru. Ma pomagać młodemu człowiekowi poznawać prawdę, rozpoznawać dobro i uczyć się odpowiedzialnego działania. Edukacja ta kształtuje nie tyle kompetencje co POSTAWY.

To właśnie cel wychowania jest jednym z najważniejszych punktów różniących edukację klasyczną od wielu współczesnych modeli edukacji. Edukacja klasyczna pyta: „Kim jest młody człowiek, dokąd zmierza i jaki jest sens jego życia?”. Nie ogranicza się do pytania: „Jakie kompetencje powinien zdobyć?”.

W długiej historii pojęcia kultura odnotowano wiele sposobów jej rozumienia. Ostatecznie rozumienie, czym jest kultura, zależy przede wszystkim od koncepcji świata i człowieka. O jakiej zatem koncepcji mowa? W tradycji klasycznej kultura jest uzupełnieniem natury ludzkiej, która sama z siebie nie jest w stanie rozwinąć się do pełni doskonałości. Człowiek jest osobą rozumną, społeczną tj. zdolną do miłowania i wymagającą uprawy ducha, czyli doskonalenia. W jaki sposób człowiek może i powinien się doskonalić?

Edukacja klasyczna jest wzorcowa, uniwersalna, dojrzała, nieprzemijająca, zupełna, powszechna i odwołuje się do długiego dziedzictwa kulturowego ludzkości i do wypracowanych przez wieki wzorców wychowania, które z kolei zmierzają do ukształtowania właściwych postaw, a więc do wychowania człowieka dojrzałego i w pełni ukształtowanego.

Co to znaczy być człowiekiem dojrzałym, czyli szlachetnym, zupełnym?
Zygmunt Krasiński, wielki poeta epoki romantyzmu, na to pytanie odpowiedział: To człowiek mający w pamięci przeszłość – podstawę swą; w teraźniejszości – wolę swą, w przyszłości – wiarę i nadzieję swą.

Dojrzałość umysłu wymaga świadomości historii oraz zaplecza historii. Świat nie jest własnością obecnego pokolenia, które jest ogniwem długiego łańcucha pokoleń. O tym przekonany jest człowiek wyedukowany, czyli dojrzały, czyli taki który dysponuje dojrzałością umysłu. Zatem edukacja klasyczna odwołuje się do długiego dziedzictwa kulturowego ludzkości (grecko-rzymskiego), zmierzając do wychowania człowieka.

Co my naśladujemy z tego dziedzictwa? Przekonanie, że edukacja ma być przede wszystkim wychowaniem do cnoty, czyli wydobywaniem potencjału intelektualnego i etycznego, które w nim tkwi. To przekonanie, że edukacja ma przede wszystkim wyrabiać w człowieku:

• intelekt, dzięki któremu ma możliwość poznania prawdy,
• wolę, dzięki której może czynić dobro i stawać się coraz lepszym człowiekiem,
• uczucia, dzięki którym zdolny jest do miłowania.

Pedagogikę społeczną zwykło się dziś określać jako subdyscyplinę pedagogiki, ważnej dziedziny nauk społecznych, często skorelowanej z socjologią i psychologią, filozofią, polityką społeczną i pracą oraz opieką socjalną. W szerokim sensie pedagogika społeczna jako forma ludzkiego doskonalenia, która przynosi człowiekowi szansę na pełnię szczęścia, w strukturze i praktyce życia społecznego buduje ład, koncentruje swoją uwagę na wychowaniu oraz edukacji w kontekście życia społecznego, wzajemnych relacji i wpływie, jakie mu towarzyszą. Podstawą pedagogiki społecznej jest natura ludzka, człowiek wraz ze swą przyrodzoną zdolnością do życia wspólnotowego, otwartością na doskonalenie, sposobem życia obejmującym działanie rozumu i wolnej woli, a także ze swą otwartością na życie w kulturze.

Paideia obejmuje doskonalenie całego człowieka z jego ciałem, sferą emocjonalną, wolitywną, po to by mógł osiągnąć należną dla siebie jako człowieka doskonałość. Przez doskonałość rozumiano w starożytności określony sposób bytowania człowieka i działania, który pozwalał mu istnieć jako komuś zarazem dobremu i pięknemu, także prawdziwemu (gr. kalokagatheia). Stan doskonałości w przekonaniu starożytnych mógł być osiągnięty dzięki nauczycielowi i towarzyszącej mu kulturze, która zawsze była pojmowana jako to, co doskonali człowieka, co wynosi go na wyższy i lepszy stan bytowania tj. życia.

Paideia to świadoma i celowa formacja człowieka, obejmująca w praktyce całą dziedzinę ludzkiego życia. To synteza wychowania i edukacji, uprawy człowieka, która sprowadza się do:

• ukształtowania w człowieku cnót tj. trwałych dyspozycji do dobrego działania (kształcenie moralne);
• wykształcenia tj. edukacji, czyli zdobycia przez człowieka potrzebnej wiedzy i rozumienia (kształcenie intelektualne).

Rozum i wolna wola wraz z całą dziedziną ludzkich przeżyć miały zostać dzięki paidei uszlachetnione w człowieku, tak by mógł bytować i działać najlepiej jak można. Wychowanie i edukacja były ze sobą zespolone.

Paideia w kulturze zachodu była mocno złączona z poznaniem i edukacją filozoficzną, sama zaś filozofia była postrzegana jako najlepszy i właściwy dla człowieka sposób uprawy duszy. Cycero podkreślał, że kulturą duszy jest filozofia; ona wyrywa z korzeniami wady i przygotowuje duszę do przyjęcia ziarna, powierza im je i zasiewa, aby dojrzawszy, przynosiły jak najbardziej obfite owoce.

Paideia miała budować ludzką rozumność i wolność, zdolność do bycia pożytecznym oraz dobrym dla innych, zdolność do życia nakierowanego zarówno na interes własny, jak i na dobro wspólne tj. szczęście innych.

Nie można powiedzieć, że istnieje jeden jednolity model „edukacji współczesnej”. Współczesne szkoły i nurty pedagogiczne bardzo się od siebie różnią. Można jednak wskazać tendencję, która często pojawia się we współczesnym myśleniu o edukacji: większy nacisk na kompetencje, aktywność ucznia, jego indywidualne potrzeby, doświadczenie i przygotowanie do zmieniającego się świata.

Edukacja klasyczna może korzystać z tych rozwiązań, ale nie czyni z nich ostatecznego celu. Najpierw stawia pytanie o to, jaki jest człowiek i do czego powinien dojrzewać, czyli dokąd zmierzać. To pytanie o tożsamość i sens ludzkiego życia. Dopiero potem dobiera metody, treści i narzędzia. Metoda może się zmieniać. Cel wychowania powinien być świadomie określony.

Współczesne dziecko ma dostęp do ogromnej ilości informacji. Problemem nie jest już wyłącznie ich brak, lecz umiejętność oceny tego, co się słyszy, czyta i ogląda.

Edukacja klasyczna rozwija intelekt po to, aby młody człowiek potrafił pytać: „Czy to prawda?”, „Skąd to wiemy?”, „Czy ten argument jest poprawny?” oraz „Jakie będą konsekwencje tego wyboru?”.

Filozofia ma tu znaczenie praktyczne. Uczy stawiania dobrych pytań, logicznego rozumowania, rozróżniania faktów i opinii oraz dochodzenia do wniosków. Dzięki temu dziecko nie musi przyjmować każdej popularnej opinii tylko dlatego, że podziela ją większość.

W edukacji klasycznej wiedza nie jest oddzielona od wychowania. Człowiek powinien nie tylko poznawać dobro, ale również uczyć się je wybierać.

Dlatego ważne miejsce zajmuje kształtowanie cnót i nawyków. Systematyczność, odpowiedzialność, wytrwałość, prawdomówność, roztropność, sprawiedliwość, męstwo, umiarkowanie czy panowanie nad sobą wymagają ćwiczenia, dobrego przykładu i konsekwentnego wychowania.

To jedna z zasadniczych różnic między edukacją rozumianą głównie jako zdobywanie kompetencji, a edukacją rozumianą jako formacja człowieka. Dobra szkoła powinna pomagać dziecku nie tylko więcej wiedzieć, lecz także stawać się lepszym i bardziej odpowiedzialnym człowiekiem.

Nie. Edukacja klasyczna nie oznacza zamknięcia na współczesność. Przeciwnie, daje młodemu człowiekowi trwałe narzędzia, dzięki którym będzie potrafił rozumieć współczesny świat.

Dzisiejsze dzieci potrzebują wiedzy o nowych technologiach, kulturze, nauce i świecie społecznym. Potrzebują również znajomości kryteriów, które pomogą im oceniać to, co do nich dociera. Dziecko potrzebuje więc formacji, która pozwoli mu mądrze odnajdywać się w świecie. Dlatego edukacja klasyczna nie musi wybierać między tradycją a nowoczesnością. Może korzystać ze współczesnych narzędzi, zachowując klasyczne pytanie o prawdę, dobro i kulturę czynu.

Wychowanie dziewcząt wymaga dziś szczególnej troski o formację rozumu i sumienia, odporności na presję otoczenia i zdolności do odpowiedzialnego podejmowania decyzji. Dziewczęta dorastają w świecie ogromnej liczby obrazów, opinii i uznawanego społecznie modelu sukcesu.

Edukacja klasyczna pomaga budować wewnętrzną siłę i wolność nie przez izolowanie od świata, lecz przez rozwijanie rozumu, charakteru i sumienia. Uczymy się nie tylko tego, co myśleć, ale przede wszystkim jak rozumować i jak rozpoznawać to, co jest prawdziwe i dobre, aby czynić świat piękniejszym.

Edukacja klasyczna nie zastępuje rodziców, lecz wspiera ich w dziele wychowania. Szkoła, nauczyciele i środowisko rówieśnicze mają znaczenie, ponieważ dziecko uczy się nie tylko z podręczników, lecz także przez obserwację i naśladowanie, co podkreślała Jadwiga Zamoyska mówiąc, że dzieci więcej uwagi zwracają na to co się mówi przed nimi, niż do nich.

Wychowanie opiera się na zasadzie długomyślności, a więc wymaga czasu i konsekwencji. Nie da się go sprowadzić do pojedynczej lekcji ani jednego program, gdyż jest codziennym procesem kształtowania człowieka.

W Akademii Królowej Jadwigi edukacja klasyczna oznacza połączenie rozwoju intelektualnego z formacją charakteru. Dziewczęta uczą się myśleć, zadawać pytania, rozpoznawać prawdę, formować sumienie i podejmować odpowiedzialne decyzje. Dobra edukacja nie kończy się na wynikach i ocenach. Jej owocem powinien być człowiek przygotowany do samodzielnego, odpowiedzialnego i pięknego życia.

Jeśli szukają Państwo dla córki środowiska, które łączy edukację klasyczną, wartości chrześcijańskie oraz kompleksową i wymagającą formację, zapraszamy do poznania programu Akademii.